صفحه نخست

در باره ما

ارتباط با ما

درباره ما
فصلنامه بشارت
همايش ها و نشست ها
بولتن خبري افغانستان
خبر و گزارش هاي خبري
گفتگو
داستانهای قرآنی
شميم احساس
در ساحل سرود
اهل بيت (ع)
مهدویت
مقالات
زن و خانواده
کتابخانه
گالري تصاوير
تازه های نشر
افغانستان شناسی
سایتهای افغانستان
صفحات ویژه

آمار سایت

تحصيل موفق چگونه؟

عبدالله زکی

مقدمه
موفقيت در عرصه ي كسب علم و دانش، يكي از خواسته هاي و آرزوهاي مشترك همه دانش پژوهان به شمار مي آيد. آرزوي كه اگر بر آورده شود، تحول عظيمي را به همراه خواهد آورد، تحولي كه آثار و بركاتش فقط شامل فرد دانش پژوه نخواهد شد، بلكه آثار آن جامعه و اجتماع را نيز در بر خواهد گرفت.
بدون شك موفقيت در تمام عرصه هاي زندگي و به خصوص در عرصه ي كسب علم و دانش به عوامل متعددي بستگي دارد؛ اما آيا با عوامل كه به موفقيت تحصيلي مي انجامد آشنا هستيم؟
آيا تا به حال انديشيده ايم كه موفقيت تحصيلي دانش پژوه به چه عواملي بستگي دارد؟
نوشتار حاضر سعي دارد با عنايت به فرمايشات معصومين (عليهم السلام) و نيز با توجه به توصيه هاي شخصيت هاي موفق در عرصه ي علم و دانش، به برخي از عواملي كه به موفقيت تحصيلي دانش پژوه مي انجامد اشاره نمايد.
1 – توكل به خداوند
يكي از رموزموفقيت در هر عرصه ي، توكل بر خداوند متعال مي باشد. موفقيت در حوزه علم نيز در گرو توكل به خداوند است. به اين معني كه انسان فقط به امكانات، استعداد، اساتيد مجرب و... تكيه ننمايد، بلكه «در عين فراهم نمودن اسباب و وسائل عادي، استمداد از قدرت بي پايان پروردگار را فراموش (نكند)».
چنانكه قرآن كريم مي فرمايد:
فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ
شهيد ثاني(ره) نيز در همين راستا مي فرمايد:
«پس آنچه بر معلم و شاگرد لازم و ضروري است اين است كه وجودشان را متوجه خدا سازند و در تمام امور به او متكي باشند و فيوضات را از پيشگاه الهي درخواست نمايند. »
2 – داشتن هدف توام با اخلاص
يكي از رمزهاي موفقيت در هر عرصه ي و به خصوص در عرصه ي كسب علم و دانش، داشتن هدف و انگيزه مي باشد. چرا كه انساني بدون هدف، همانند فردي است كه در دريا سر در گم شناور است و بدون اينكه همت و تلاشش را براي رسيدن به نقطه ي مشخصي بسيج نمايد با هر موجي تغيير جهت مي دهد.
بنابراين دانش پژوه بايد ابتدا هدف خويش را ترسيم و مشخص كرده و سپس با همت و تلاش سعي نمايد كه روز به روز و لحظه به لحظه به هدفش نزديك و نزديكتر شود.
اما نبايد اين نكته را فراموش كرد كه صرف داشتن هدف و انگيزه موفقيت واقعي را به ارمغان نمي آورد، بلكه دانش پژوه علاوه بر داشتن هدف، بايد خلوص نيت نيز داشته باشد و در راستاي جلب رضايت الهي به كسب علم و دانش بپردازد.
چنانكه حضرت علي (ع) مي فرمايد:
«خير العمل ما صحبه الاخلاص»
بهترين عمل آنست كه اخلاص همنشين او باشد، يعني خالص بودن از براي رضاي حق تعالي و خشنودي او.
شهيد ثاني (ره) در اين رابطه مي فرمايد:
«معلم و شاگرد بايد هدف شان رضايت خداوند و اطاعت از فرمان او و اصلاح خويش و ارشاد بندگان به حقايق ديني باشد. و اغراض دنيايي از قبيل به دست آوردن اموال، جاه و مقام، شهرت، تشخص، فخر فروشي و برتري جويي نسبت به ديگران را در هدفش شان راه ندهند. »
خواجه نصير الدين طوسي (ره) نيز در اين راستا مي فرمايد:
«سزاوار است كه فراگيرنده دانش به قصد به دست آوردن رضايت خداوند متعال، برطرف نمودن جهل و نا آگاهي از خود و ديگران و نيز در جهت حفظ و احياء دين به كسب علم و دانش بپردازد. »
در اهميت اخلاص در نيت و هدف، همين بس كه پيامبر اعظم(ص) فرمود:
«يا علي من تعلم علما ليماري به السفهاء او يجادل به العلماء او ليدعو الناس الي نفسه فهو من اهل النار »
يا علي كسي كه علمي را بيامورد تا به سفيهان لجاج و تفاخر كند يا آن را وسيله ي مجادله با دانشمندان قرار دهد يا مردم را به سوي خود بخواند پس او از اهل دوزخ است.
4 - مباحثه
يكي عوامل كه نقش چشمگيري در موفقيت دانش پژوه ايفا مي نمايد، مباحثه و گفتگوي علمي مي باشد. سنت نيكو و پسنديده اي كه از قديم الايام در ميان دانش پژوهان علوم ديني رايج و مرسوم بوده است. به گونه ي كه دانش پژوهان علوم ديني از كنار هيچ درسي بدون مباحثه رد نمي شدند.
مباحثه آثار و بركات فراواني را براي دانشجوي علم به ارمغان مي آورد ؛ چرا كه از يك سو دانش پژوه در پرتو مذاكره و مباحثه علمي، درسي را كه فراگرفته است به طور دقيق مورد بازبيني قرار مي دهد و اگر در پاره ي از مسائل ابهامي وجود داشته باشد با هم فكري و هم ياري هم مباحث خود ابهام موجود را رفع نموده و بدين سان گره هاي كوچك و بزرگ علمي گشوده مي شود. و از سوي ديگر در سايه مباحثه عملا قوه ي استدلال دانش پژوه شكوفا مي گردد و نيز قدرت بيان او روز به روز رساتر و روان تر مي گردد.
در حقيقت مباحثه معياري است كه دانشجوي علم، در پرتو آن ميزان يادگيري خويش را مي سنجد و همچنين با نقاط قوت و ضعف خود آشنا مي گردد و در نتيجه اگر ضعف يا ابهامي را مشاهده نمود در صدد رفع آن بر مي آيد.
در اهميت مباحثه همين بس كه پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله وسلم) فرمود:
«الجلوس ساعه عند مذاكره العلم احب الي الله من قيام الف ليله يصلي في كل ليله الف ركعه»
نشستن يك ساعت براى مذاكره در باره علم، در نزد خداوند محبوب تر است از برپا ايستادن هزار شب كه در هر شب آن هزار ركعت نماز گزارده شود.
خواجه نصير الدين طوسي«ره» نيز در كتاب ارزشمند «آداب المتعلمين» مباحثه و مذاكره علمي را بر طالب علم ضروري دانسته و مي گويد:
«مطارحه ساعه خير من تكرار شهر»
يك ساعت مباحثه از تكرار يك ماه برتر مي باشد.
سعدي نيز در زمينه ي اهميت مباحثه مي گويد:
«سه چيز پايدار نماند: مال بي تجارت، علم بي بحث و ملك بي سياست».

5 – يادداشت برداري
يكي ديگر از عوامل كه در موفقيت تحصيلي نقش عمده ي ايفا مي نمايد يادداشت برداري مطالب مي باشد. چرا كه دانش پژوه هرچند كه از حافظه ي قوي برخوردار باشد اما اگر مطالب را بطور مداوم و مستمر تكرار ننمايد به مرور زمان اندوخته هاي او به فراموشي سپرده خواهد شد. لذا براي اينكه هم از وقت به طور بهينه استفاده شود و هم مطالب از ياد نرود، بهترين راه براي ثبت و ضبط آموخته هاي علمي، يادداشت برداري مي باشد.
نبي مكرم اسلام (ص) نيز در موارد متعدد ياران و اصحاب خويش را به يادداشت برداري توصيه نموده و مي فرمودند:
«قيدوا العلم.
قيل: و ما تقييده؟
قال: كتابته.»
علم را در بند بكشيد.
از حضرت سؤال شد كه: دربند كشيدن علم چگونه است؟
حضرت فرمود: با نوشتن آن.
6 – غنيمت شمردن فرصت ها
مهمترين سرمايه ي انسان كه سعادت دنيا و آخرت او به استفاده ي بهينه از آن بستگي دارد «عمر» اوست، سرمايه ي كه تحت پوشش هيچ بيمه ي قرار ندارد و اگر بيهوده تلف شود به هيچ وجه قابل جبران نمي باشد.
با توجه به اهميت اين سرمايه است كه پيشوايان دين همواره به غنيمت شمردن فرصت ها و هدر ندادن آن تاكيد مي ورزيدند.
حضرت علي (ع) در اين رابطه مي فرمايد:
«بادر الفرصه قبل ان تكون غصه»
پيشي بگير بسوي فرصت، پيش از اينكه فرصت، غصه شود. يعني پيش از اينكه فرصت ها را از دست بدهي از آنها استفاده ببر.
رمز موفقيت يك دانش پژوه غنيمت شمردن فرصت هاست به عبارت ديگر دانش پژوه بايد در صيد فرصت ها صياد ماهري باشد، به گونه ي كه هيچ فرصتي مجال فرار از تور صيادي اش را نداشته باشد. چرا كه زمان همانند آب جوي است كه اگر از دست رفت دوباره بر نمي گردد.
«حافظ» در اين رابطه چه زيبا سروده است:
بنشين بر لب جوي و گذر عمر ببين
كاين اشارت ز جهان گذران ما را بس
جمع بندي
موفقيت در كسب علم و دانش از جمله آرزوهاي مشترك همه دانش جويان به شمار مي آيد؛ آرزوي كه برآورده شدن آن به عوامل متعددي بستگي دارد. كه توكل به خداوند، داشتن هدفي توأم با اخلاص، مباحثه، يادداشت برداري و غنيمت شمردن فرصت ها را مي توان به عنوان مهمترين عواملي نام برد كه در موفقيت تحصيلي يك دانش پژوه نقش آفريني مي كنند.


لطفا نظر بدهید

* نام و نام خانوادگی :
آدرس وب سایت :
* آدرس ایمیل:
نحوه تماس با شما: تلفن: آدرس ایمیل
نحوه آشنایی شما با ما:
موضوع پیام:
*پیام: