صفحه نخست درباره ما ارتباط با ما
 

احترام به دغدغه های فکری جوانان

حمید الله شریفی

پيش نويسه
فرزند وقتي گام در مسير نوجواني و جواني مي¬گذارد، فکر انتزاعي، تحليل عقلاني در وجود او شکل مي¬گيرد به گونه¬اي که هر سخني از بزرگترها را بي دليل نمي¬پذيرد، مادران و پدران به شدت نگران سرنوشت فرزندان¬شان هستند که مبادا فرزندش به انحراف و کجروي برود، برخي پدر و مادران به جاي اينکه به صورت عقلاني، منطقي، و باحفظ احترام شخصيت جوان با سؤالات جوانان برخورد کنند احيانا بدرفتاري مي¬کنند. برچسب مي¬زنند، اين نوع برخورد بزرگترها که نوعا از سر دلسوزي صورت مي¬گيرد سبب مي¬شود که جوان در مسير خوديابي و خودشناسي دچار مشکلات جدي¬تر فکري شود و احساس¬¬ کند که والدين نمي¬توانند درک کنند؛ اين وضعيت به ضرر تعامل مثبت جوان و خانواده است، اين در حالي است که در روان شناسي ثابت شده است که دغدغه داشتن، حس کنجکاوي، تفکر و تدبر در بارۀ رفتارها، اعتقادات، و نگرشها بخشي از تغييراتي رشدي است که در شناخت و باور نوجوان به صورت طبيعي رخ مي¬دهد و اين مسأله نبايد موجب نگراني والدين، و اطرافيان را فراهم کند بلکه بايد زمينه مهيا شود تا هويت، انديشه و باورهاي جوان شکل بگيرد، زيرا اين دوره، دورۀ بسيار حساس، هيجان انگيز، همراه با تغييرات شگرف بدني، فکري، رواني، با اندوخته¬ها و تجربه¬هاي جديد است، مرحلۀ فاصله گرفتن از ديگران، استقلال خواهي و يافتن هويت مي¬باشد. بنابر اين شک کردن، وسوسه داشتن، انتقاد کردن، در بارۀ مسائل مهم زندگي براي کساني که مي¬خواهند خودش را بيابند و اعتقاداتش را از حالت تقليد¬گونه به اعتقادات ريشه¬دار تبديل کنند، چيزي شگرفي نيست بلکه پديدۀ عادي در فرايند رشد مي¬باشد.
نکات مورد توجه
در اين مرحله از رشد بسيار به جا خواهد بود که به مسائل زير توجه کنيم:
دوره نوجوانی در ميانۀ دو دوره بزرگسالي و کودکي قرار دارد به گونه¬ای که تا نه کودک ديروز است که هرچيزي را از بزرگترها بپذيرد و نه بزرگسال است تا بيشتر پديده¬¬ها را خودش به کمک اندوخته¬ها و تحليل عقلاني بتواند بررسي کند. او نوجوان است.
به گفته روان شناسان نوجوان از نظر شناختي مي¬تواند مسائل انتزاعي از قبيل مذهب، اخلاق وسبک زندگيهاي متفاوت را بررسي کرده مورد ارزيابي نظام دار قرار¬دهد و در ذهن او استدلال منظم شکل مي¬گيرد که امکان مقايسه راه حلهاي مختلف براي حل يک مسأله و انتخاب پاسخ بهتر را فراهم مي¬آورد. محتواي فکر، گسترش و عمق مي¬يابد. اما با وجود تمام پيشرفت فکري، و شکل گيري تحليل و قضاوت، نوجوان هنوز از نظر ثبات و قدرت فکري بازهم در حال¬گذار از مرحله کودکي به بزرگسالي است. قدرت درک و قضاوت او تا جايي گسترش و عمق نمي¬يابد که انعطاف¬پذير، باز، همه جانبه نگر، و سازگار شونده باراههاي جديد باشد. به عبارت ديگر، نوجوان رشد¬يافته به پختگي نمي¬رسد که به استدلال¬هاي خود جنبه شخصي بدهد و براي حل مسائل پيچيده از تجربه¬هاي شخصي و تمام نظام روانشناختي خود(خرد، انگيزشها و ارزشها و دريافتهاي اجتماعي، فرهنگي و تاريخي) کمک بگيرد. پس ترديد در برخي اصول زندگي مقدمۀ براي شناخت بيشتر و عميق¬تر آنهاست و جاي نگراني نيست.
نوجواني دورۀ هويت يابي
شروع جواني از اين نظر بسيار مهم است که دوره هويت يابي است. در اين زمان است که سؤال اساسي فرد در مورد «هويت خود»(من کيستم) مطرح مي¬شود. بايد اين پرسش حل شود، شخص بايد «خود انگارۀ» با معنايي را شکل دهد که علاوه بر پيوستگي و ارتباط باگذشته، يک جهت گيري نسبت به آينده را هم داشته¬باشد. اريکسون مي¬گويد: «شکل گيري و پذيرش هويت فرد، تکليف کاملا دشوار و اضطراب زاست که در آن نوجوان بايد نقشها و ايدئولوژيهاي مختلف را براي انتخاب مناسبترين آنها تجربه کند و بيازمايد. افرادي که ازاين مرحله با يک احساس هويت قوي بيرون مي¬آيند، آماده هستند تا با يک احساس بسط يافته از اطمينان به خود و اعتماد به نفس با بزرگسالي آتي خود رو به رو شوند. در اين سنين، گروههاي اجتماعي که نوجوان با آنها همانند سازي مي¬کند، بسيار تأثير گذارند. اين گروهها مي¬توانند رشد مطلوب هويت فرد را تحت تأثير قرار دهند.» بنابر اين گزينش دوست و الگوهاي ديني و يا انتخاب سرمشقهاي غير ديني و از هر قشري تأثيرات ناخود آگاه دارند به نحوي که رفتار را تحت تأثير قرار مي¬دهد.
نوجوان و جوان همانطور که زمينه¬هاي پيشرفت برايش فراهم است و در مسير خود شناسي، خدا شناسي قرار مي¬گيرد. همانطور که پله¬هاي زندگي را به راحتي و انرژي جواني سپري مي¬کند. به تفکر کردن، و استفاده از مشاوره افراد دلسوز، مهربان و آگاه بسيار نياز دارد تا در مسير يافتن خود در معرض سقوط قرار نگيرد.

جوان چگونه مي¬تواند به خودش کمک کند؟
براي اينکه جوان در مسير درست خوديابي و حقيقت شناسي قرار گيرد، براي اينکه باورهاي اساسي در وجود نوجوان نهادينه شود و براي اينکه از نظر تربيتي بهنجار محسوب گردد به گونه زير عمل مي¬کند.
علم اندوزي: نوجوان و جوان به صورت يک وظيفه اصلي به تحصيل علم مي¬پردازد. علم افزايي و کسب دانايي، ارزشمند¬ترين گوهري است که مي¬توان به دست آورد و در مسير هدايت زندگي استفاده کرد. دانايي ابزار مهم توانايي در زندگي است. بنابر اين خواندن کتابهاي ديني راه افزايش دانش در مسير اعتقادات است. انسان فاقد آگاهي، قادر نخواهد بود که تکاليف الهي خود را بشناسد به آن به صورت درست عمل کند و در نتيجه شايد نتواند معني زندگي را در يابد.
تفکر: تحصيل علم استفاده از تفکر ديگران است که در صفحه کتاب و غيره مکتوب مي¬باشد اما در فرايند زندگي و موقعيت¬هاي مختلف، تفکر شخصي است که مي¬تواند راهکار ارائه کند. به عبارت ديگر هرچند علم اندوزي قدرت تفکر انسان را بالا مي¬برد اما تفکر راهنمايي مناسب در هر فرصت و موقعيت جديد است که تا بهتر بتواند حوادث و مشکلات را بررسي و تحليل کند و از پس آنها به نحو شايسته¬اي برآيد.
ايمان: منظور از ايمان اعتقاد قلبي به آفريننده جهان، و دستورات و فرامين او توأم با تسليم به آنها مي¬باشد.هرچه ايمان قوي¬تر باشد ظهور و بروز آن در ابعاد بيشتري در وجود انسان تجلي مي¬کند. بنابراين کسي که در امور زندگي خدا را مد نظر قرار دهد اعتماد به نفسش بالا مي¬رود و نيروي قويي به دست مي¬آورد که همواره پشتيبان اوست.
عمل مثبت: انجام عمل مثبت همواره موجب آساني و تقويت موضع فرد مي¬شود به گونه¬اي که در قرآن اعمال نيک موجب رشد و تکامل و موجب شکوفايي استعدادهاي نهفته مؤمنان معرفي مي¬شود.
خوب است بدانيم که آموزه¬هاي ديني در عمل خوب و هم در علم و ايمان تأثير بسيار دارد. بنابر اين بهترين عمل اين است که اعمال و تکاليف ديني را انجام دهيم و ديگران را به کارهاي شايسته تشويق کنيم و از کارهاي ناپسند باز داريم. عمل به وظايف الهي ضمن اينکه انگيزۀ پيشرفت را تقويت مي¬گرداند، و احساس وجود خدا در زندگي تجربه مي¬شود، اصل ايمان، نگرش، و تعهد ديني را هم افزايش مي¬دهد. بينش شخصيي انسان را توسعه مي¬دهد و موجب مي¬شود در تحولات مهم زندگي گزينه¬هاي درست را با توکل و اعتماد گزينش نمايد و به اهداف خود برسد.
پس در يک جمع بندي نتيجه مي¬گيريم:
همۀ ما بدانيم که هرچند دوران حساس جواني دورۀ غليان تفکر و انديشيدن مي¬باشد، اما چون که بنيه¬هاي اساسي آن هنوز ثبات نيافته، در معرض اشکالات بي شماري قرار مي¬گيرد. و اگر کمک کنيم که جوان به دانش¬افزايي، فکر کردن، انجام کارهاي نيکو بپردازد و در کارهايش خدا را به ياد داشته باشد، مي¬تواند راه پيشرفت ديني، عقلاني، اخلاقي، اجتماعي و غيره را با موفقيت طي کند و به اهدافش برسد.

 

 

 
صفحه نخست درباره ما فصلنامه بشارت بولتن خبري افغانستان گفتگو زن و خانواده در ساحل سرود شمیم احساس
اهل بيت (ع) مقالات داستانهای قرآنی سایتهای افغانستان کتابخانه تازه های نشر مهدویت گالري تصاوير
تمامی  حقوق متعلق به سایت مؤسسه فرهنگی بشارت است     www.bsharat.com