صفحه نخست درباره ما ارتباط با ما

 

خانواده نشانۀ خدا شناسی

 

خداوند یکتا در مقام شناساندن خالقیت و قدرت مطلقه و الطاف بی پایان خود، پیش از بیان دیگر نشانه¬ها، آفرینش مرد و زن و فلسفۀ تشکیل خانواده را یکی از آیات و نشانه¬های خود معرفی کرده است. پس از آن از آفرینش آسمان و زمین و شب و روز، برف و باران و قوام آسمان و زمین توصیفی ارائه داده است.
نکتۀ ژرف و قابل تأمل در این بیان این است که: در گام نخست، خانواده به عنوان یک مجموعۀ متشکل و منسجم، معرفی شده که از دو عنصر مرد و زن، بافته شده است. محتوای آیات قرآن بیانگر آن است که: مرد زودتر از زن آفریده شده است. ولی وجود او به عنوان «تک پدیده» متزلزل، ناکامل، به دور از آرامش روحی و روانی بوده است. و قابلیت تکثیر را نیز نداشته است. و این نقص اساسی برای آدم بود. پس خداوند جهت رفع این نقص از جنس خود آدم، همسری برای او بیافرید. «تا اینکه به وسیله او، به آرامش و سکون، دست یابد» و با این امتزاج و ایجاد علقه زوجیت «مودت و دوستی میان آنان ایجاد کرد.» و از «رحمت» خود آنان را بهره مند ساخت.
پس، خانواده، پیش از مجموعه شدن رشد نیافته وناکامل بوده، و پس از آفرینش زن و ایجاد علقۀ زوجیت به توسعه و تکثیر روی آورده و به تدریج مجموعه¬های دیگری، از نسل او پدید آمده است، با گذشت زمان، تکثیر آن نا محدود گردید، وگوناگونی فرهنگها و سنتها و رسوم، از گوناگونی این تکثیر و «انتشار» و فراگیری نسل آدم در زمین و فاصله گرفتن مجموعه¬هایی به نام اجتماع از هم، پدید آمدند.
وناگفته پیداست که مجموعه انسانی به نام خانواده مثل دیگر مجموعه¬¬های نظام هستی است، هیچ کدام بر اساس تصادف و بدون هدف خلقت نیافته¬اند. همانگونه که «هر آنچه در زمین و آسمان است تسبیح خدا می¬گویند» و هرچه در نظام افلاک هستند، «کل فی فلک یسبحون» هستند و هدفدار. این مجموعه نیز یک پدیده هدفمند است. و فلسفه آفرینش او، رسیدن به مقام «عبودیت» و «خلیفه اللهی» است. پس خانواده هم، یک مجموعه متشکل و تکامل جو می¬باشد. اما در سیر و حرکت به سوی تکامل به طور مطلق رو به رشد و بالنده نیست، بلکه آسیبهای بس کوبنده و شکننده نیز بر سر راه او قرار دارد.
و اساسی ترین فلسفه «ارسال رسل» «انزال کتب» از سوی خالق این هستی مرموز، نیز همان است که با ارشاد نسل بشر راههای بالندگی و تکامل را معرفی کند و در برابر آسیبها، به مبارزه و جهاد پی گیر قیام کند. و از هجوم آسیبها، جلوگیری نماید. و از آن جهت که جامعه کلان بشری متشکل از همین مجموعه¬های کوچک به نام خانواده می¬باشد؛ خداوند نیز به اضافه مقررات و قوانین کلی و عام در همه زمینه¬ها مقررات ریز و فردی مخصوص خانواده نیز ارائه داده است. تا با این وسیله از آسیب پذیری این نهاد پیش گیری نموده باشد.
و جهت تکامل و تقویت این نهاد، قرآن، کتاب آسمانی خدا؛ هم آسیبها را برای نسل بشر شناسانده است و هم راهکارهای آن را بیان نموده است. و برای نمونه، به انذارهای شدید قرآن شریف که خطاب به خانواده پیامبر اکرم(ص) می¬باشد، نگاهی گذرا می¬اندازیم:
الف) شأن پیامبری، اقتضا دارد که همسرانش زندگی ساده و به دور از زرق و برق زندگی و آرایشهای کذایی داشته باشد. از این جهت خداوند، به همسران پیامبر اکرم(ص) دو نوع راهکار ارائه می¬دهد:
1ـ «... اگر شما زندگی دنیا و زرق و برق آن را خواستار هستید، بیایید با هدیۀ شما را بهره مند سازم و شما را به طور نیکویی رها سازم» (جدایی از پیامبر به خاطر دنیا).
2ـ «و اگر شما خدا و پیامبرش و سرای آخرت را می¬خواهید، خداوند برای نیکوکاران شما، پاداش گرانمایه ای آماده ساخته است».
ب) گناه آشکار برای همسران پیامبر اکرم کیفر دو برابر دارد. برخلاف مردم که کیفر گناه یک برابر آن است. «ای همسران پیامبر! هر کدام از شما گناه آشکار و فاحشی مرتکب شود، عذاب او دو چندان خواهد بود. این کار برای خدا آسان است».
ج) گفتار نرم و هوس انگیز با نامحرمان نامقبول است. لذا در مقام نکوهش انذار نموده است: «ای همسران پیامبر، شما همچون یکی از زنان مردم عادی نیستید. اگر تقوا پیشه سازید، پس به گونۀ هوس انگیز، سخن نرم نگویید که بیماردلان در شما طمع کنند و سخن شایسته بگویید».
د) حضور جاهلانه در میان مردم پذیرفته نیست. لذا دستور صادر شده است: «در خانه¬های تان بمانید و همچون دوران جاهلیت نخستین در میان مردم ظاهر نشوید و نماز بر پا دارید...».
در این آیات پیامهای مهمی نهفته است که: توجه به آنها، خیلی از ابهام را روشن می¬سازد.
1ـ «سیاق آیات تلویحاً بیان می¬کند که برخی از همسران حضرت پیامبر(ص)، از زندگی بدون آرایش و زینت ناخوشنود بوده» و خواستار زرق و برق دنیایی بوده¬اند، که خداوند به پیامبرش دستور داد که آنان را میان این دو شیوۀ زندگی متخیر بگذارد.
2) نکته دیگر اینکه: «جمع میان زندگی دنیایی و زینت آن و همسری پیامبر ممکن نیست». «زینتهای دنیایی مساوی است با جدایی از پیامبر».
3) با نگاه به محتوای آیات فوق، چنین نتیجه به دست می¬آید که: کانون گرم خانواده، همیشه در برابر آسیبهای شکننده قرار دارد. و حتی حریم خانواده پیامبر اکرم(ص)، از این آسیبها در امان نیست. همسران پیامبر مخیر هستند، یا تقوا و آخرت و اطاعت از پیامبر اکرم(ص) را قبول کنند و بمانند و یا دنیا و زینتهای آن را برگزینند و جدا شوند.
4) با نظر اندازی دقیق تر به آیات سوره روم و احزاب چهرۀ دو نوع خانواده ترسیم می¬شود:
الف) خانوادۀ بالنده و آخرت گرا؛ خانواده ای است که طبق دستور خدا و پیامبر(ص) در مسیر تکامل سیر می¬نمایند. چراغ راه آنها تقوا و هدف شان رضایت خدا و پیامبر اوست. در چنین خانواده¬ای زوجیت مساوی با جفتگیری محض نیست، چون این خانواده آخرت¬گراست، فلسفه حقیقی زوجیت را در نهاد خودشان و با اختیار شان تطبیق داده¬اند، پس در چنین خانواده¬ای، این دو ویژگی تحقق یافته است.
الف/1ـ به آرامش و اطمینان روحی و روانی رسیده و از تزلزل و انحراف نجات یافته¬اند.
الف/2ـ رابطه میان اعضای خانواده مودّت و رحمت است. با استقرار این دو ویژگی ـ که فلسفه حقیقی زوجیت است ـ راه تهاجم همه آسیبها بسته است.
ب) خانواده لذت¬گرا: این همان خانوادۀ آسیب پذیر است که زوجیت در آن تحقق یافته است. اما فلسفۀ زوجیت تحقق نیافته است. در این زوجیت، فقط ـ طبق میلهای شهوانی ـ آن جنبه حیوانی زوجیت صورت گرفته، این چنین خانواده، نه تنها به آرامش و سکون دست نیافته¬اند، بلکه تشنه¬تر از همیشه، در پی لذت¬گرایی اشباع نشده سرگردانند، و به جای آرامش، لجام هوس شان بیش از گذشته گسیخته است. او تا بی نهایت در وادی هوس می¬تازد، تا در باتلاق لذایذ غرق شود. نه تنها رابطۀ میان زوجین مبتنی بر مودت و رحمت نیست، بلکه فقط و فقط مبتنی بر شهوت است. چون چراغ راه او تقوا و آخرت گرایی نبوده است. و زوجیت را منحصر در لذت دنیایی می¬دانسته¬اند؛ لذا راه انواع انحرافات برای او باز است. هم خود بیمار¬دل است و هم گرایش به بیماردلان دارد، هم در آرزوی زنده شدن جاهلیت نخستین هستند و هم، با جاهلیت مدرن هم¬آغوشند.
... و لذا بر آن شدیم تا این شماره را اختصاص دهیم به موضوع «خانواده؛ آسیبها و راهکارها» و در حد توان انواع آسیبهایی که «خانواده» را تهدید می¬کند بررسی شده است و راهکارهای متناسب ارائه گردیده است و امید است نقایص و کمبودها، با پیشنهادات و ارشادهای خوانندگان محترم جبران گردد.
سردبیر)

پی نوشتها:

. سوره احزاب، آیه 28 و 29.
. سوره روم، آیه 20.
. سوره صف، آیه 1 و سوره جمعه، آیه 1 و حدید 1 و تغابن 1.
. سوره یس، آیه 40.
. سوره ذاریات، آیه 56.
. سوره بقره، آیه 30 و سوره نور آیه 55.
. سوره احزاب، آیه 28 و 29.
. قرآن کریم، سوره احزاب، آیات 30 و 32 و 33.
سوره احزاب، آیات 30 و 32 و 33.
. سوره احزاب، آیات 30 و 32 و 33.
. علامه طباطبایی، المیزان، ج 16، ص 305 ـ 39، طبع الثانی، سته 1393، اسماعیلیان.
. همان.
. همان.

(سردبیر)

  (اداره فصلنامه بشارت)

سر مقاله - شماره 38-39 فصلنامه بشارت

 
صفحه نخست درباره ما فصلنامه بشارت بولتن خبري افغانستان گفتگو در ساحل سرود شمیم احساس
اهل بيت (ع) مقالات داستانهای قرآنی سایتهای افغانستان کتابخانه تازه های نشر گالري تصاوير
تمامی حقوق متعلق به سایت مؤسسه فرهنگی   است     www.bsharat.com