با دبير علميهمايش حجت الاسلام والمسليمين
دکتر رحمت الله رضايي
اشاره
جناب آقاي دکتر رحمت الله رضايي متولد سال 1348 شمسي
در لومان جاغوري، از توابع ولايت غزني، است. وي پس از
تحصيل ابتدايي در افغانستان، در سال 1363 به ايران
مهاجرت کرد و تحصيلات ديني را در شهرهاي اراک و تهران
آغاز نمود، سطوح عالي و درسهاي خارج فقه و اصول را در
حوزة علميه قم نزد اساتيد برجسته آن فراگرفت. وي که به
فلسفه و مباحث معقول علاقمند بود، در سال 1374 وارد
مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني گرديد، بعد از اتمام
ليسانس، در سال 1383 مدرک فوق ليسانس خود را در رشته
فلسفه از همان مؤسسه گرفت و در حال حاضر نيز مشغول
تدوين رسالة دکتري در رشتة فلسفه است. ايشان تاکنون با
مراکز علميـ پژوهشي و حوزوي، مثل دايره المعارف علوم
عقلي (از سال 1383 به بعد)، پژوهشگاه علوم و فرهنگ
اسلامي(از سال 1386 به بعد) و مجتمع عالي فقه و معارف
اسلامي(از سال 1384 به بعد) همکاري داشته است. از
تحقيقات وي تاکنون يک کتاب با عنوان «درآمدي موضوعي بر
معرفتشناسي غرب) و بيش از بيست مقاله در نشريات
علميو تخصصي ايران، مثل مجلة معرفتفلسفي، معرفت،
مجله ذهن (که مجله تخصصي معرفتشناسي است) به چاپ
رسيده و آثار ديگري نيز آماده براي چاپ دارد که از سوي
مراکز پژوهشي فوق به چاپ خواهيد رسيد. در عين حال،
توانسته است جوايز برتر پژوهشي اين مراکز را نيز به
خود اختصاص دهد. از ديگر کارهاي علميايشان راهنمايي و
مشاورة چندين رساله در مقطع فوق ليسانس است. ايشان در
برخي همايشهايي که دربارة افغانستان برگزار گرديده
نقش علميداشته و در اين همايش نيز مسؤليت دبير
علميآن را پذيرفته است. به اين دليل، مصاحبهاي را
با ايشان ترتيب دادهايم که ملاحظه ميفرماييد.
نگاه: با توجه به حجم زياد مقالات و اتمام پايان مهلت
ارسال مقالات، ارزيابي شما از سطح علميمقالات رسيده
چيست؟
دکتر رضايي: با تشکر از عزيزاني که براي برگزاري بهتر
اين همايش شبانه روز زحمت ميکشند، بخصوص سروران عزيز
در ستاد، دبير و دبيرخانه همايش، لازم به يادآوري است
که تماميمقالات در چند مرحله مورد ارزيابي قرار
ميگيرد. در مرحله اول، از سوي دبير علميهمايش بررسي
ميشود و با توجه به نقايص احتمالي و رعايت موازين کلي
همايش، ارزيابي ميگردد. اگر مقالهاي واجد شرايط
باشد، به دو تن از اساتيد برجسته که عموماً از فضلا و
فرهيختگان افغانستاني هستند، ارسال ميشود. بنابراين،
تماميمقالات در سه مرحله مورد ارزيابي قرار ميگرد.
مقالهي توان راهيابي به همايش را دارد که بتواند اين
سه مرحله را گذرانده و نمرهي لازم را کسب کند.
با توجه به ارزيابيهاي انجام شده، ميتوان مجموع
مقالات رسيده به دبيرخانه را در سه سطح ارزيابي نمود.
سطح اول، مقالاتي هستند که به واقع در سطح بالاي
علميهستند و ميتوان آنها را مقالات نمونه و برجسته
دانست که قابل ارائه به مجامع علميميباشند. سطح ديگر
از مقالات را ميتوان متوسط و بالاتر از آن ارزيابي
کرد. اما تعداد محدودي از مقالات نيز هستند که در سطح
پايينتر از متوسط قرار دارند. بنابراين، بيشتر مقالات
ارزيابي شده در دو سطح نخست قرار ميگيرند؛ از اين رو،
ما بر اين باوريم که با توجه به تحصيلات مطلوب محققان
افغاني در ايران و با در نظر داشت شرايط افغانستان،
بخش معظم مقالات در سطح بالاي علميقرار دارند و
نمرههاي خوبي نيز دارند. معمولاً هريک از اين مقالات
را افرادي نگاشتهاند که در يکي از آن حوزهها تخصص
داشته و تحقيقاتي انجام دادهاند. برخود لازم ميدانم
که در اينجا از تماميمحققان و علمايي که در راستاي
اين امر مهم و انجام رسالت ديني و ملّي به ما ياري
رسانيدهاند تقدير و تشکر نمايم.
نگاه: با توجه به تنّوع موضوعات فراخوان همايش و نياز
جامعه افغانستان، آيا مقالات رسيده ميتوانند، به لحاظ
موضوعي، توقعات شما را برآورده سازند؟
دکتر رضايي: مقالات رسيده به دبيرخانه، از تنّوع و
گستردگي بسياري برخوردار است به نحوي که ميتوان برخي
موضوعات را فراتر از فراخوان همايش دانست؛ از اين رو،
ميتوان مدعي شد که به لحاظ تنّوع، مقالات رسيده
ميتوانند در حوزههاي مختلف و گوناگون به نيازهاي
جامعه افغانستان موجود پاسخ دهند، هرچند در برخي
حوزهها تراکم مقالات بيشتر است. مثلا، مقالات حقوقي
از کميت و کيفيت بالايي برخوردار هستند. در موضوعاتي
مانند حجاب، تعليم و تربيت، فمينيسم، ازدواج، و برخي
موضوعات ديگر نيز مقالات خوبي به دبيرخانه رسيده است؛
اما به رغم آن، بازهم در موضوعاتي نياز به کار بيشتري
وجود دارد که کوشش مينماييم تا زمان برگزاري همايش
کابل در سال آينده بتوانيم به کمک محققان محترم
افغانستاني، اين موارد را نيز پوشش دهيم. به هرحال،
تلاش ما آن است که بتوانيم مجموعه مقالاتي را در
اختيار جامعه فعال کشور قرار دهيم که در حوزههاي
گوناگون مربوط به بانوان راهگشا و کارآمد باشد، هرچند
ما نيز محدوديتهاي فراواني داريم. به رغم
تماميکاستيها، تلاش ما بر آن است که مجموعة سودمندي
را در اختيار جامعه علميو فرهنگي کشور خود قرار دهيم.
نگاه: مهمترين پيام و دستاورد اين همايش براي جامعه
افغانستان چيست؟
دکتر رضايي: بيگمان اين همايش از سوي محققاني برگزار
ميگردد که قبل از همه، هويت ديني دارند و به دنبال
آن، داراي دغدغه و دلمشغوليهاي نيز ملّي هستند.
همانگونه که ميدانيد، از عملکرد سياه طالبان خاطرة
تلخي از اسلام و حکومت اسلاميو ديني در ذهن مردم
مسلمان افغانستان و جهانيان نقش بسته است، به نحوي که
امروزه در افغانستان يا بايد به همان صورت طالباني
مسلمان بود و يا طرفدار غرب و الگوي آنان براي جامعه و
از جمله زنان. از سوي ديگر، با توجه به ستميکه گاه و
بيگاه بر زنان روا داشته ميشود، فضاي مطلوب براي
تبليغ کارآمد ديني نيز وجود ندارد و اگر تلاشهايي هم
صورت ميگيرد در مقابل امواج تبليغات رسآنهاي که در
اختيار غربيها و مبلغان آنها قرار دارد، چنان ناچيز
مينمايد که گويي تبليغ ديني صورت نگرفته است.
اما اين همايش داعية آن دارد که در جامعه
علميافغانستان الگويي را مطرح نمايد که نه غربي است و
نه طالباني؛ به اين معنا که ميتوان هم از حقوق زنان
دفاع کرد و جلو ستم و ناروايي بر آنان را گرفت و هم
رويکرد و شيوه غربي را نقد نمود. همانگونه که الگوي
غربي مبتني بر ايدئولوژي و فرهنگ غربي است ميتوان
براساس آموزههاي ديني و فرهنگ اصيل افغاني نيز حقوق
از دست رفته زنان را بازگرداند و حضور سياسي، اجتماعي
و مدني آنان را تأمين کرد. بنابراين، يکي از مهمترين
پيامها و دستاوردهاي اين همايش، افزايش توان مواجهه
فعّال در قبال ايدهها و انديشههاي غير ديني است که
هر روز بر حجم ورود آنها به کشور افزوده ميشود،
چنانکه نقد رويکردهاي سنّتي که مبتني بر آداب و سنن
قوميو محلي است نيز هدف اين همايش ميباشد. طبيعي است
که موفقيت در اين هدف ممکن و ميسر نخواهد بود؛ مگر با
تبيين آگاهانه انديشهها و آموزههاي اصيل ديني. در
نتيجه، ما ميخواهيم نشان دهيم که ميتوان مسلمان بود
و با حفظ حرمت بانوان، حضور آنان را در عرصههاي سياسي،
مديتي، علميو مانند آن، تضمين کرد، بيآنکه از الگوي
غربي متابعت نمود.
اگر در ارايه اين هدف موفق باشيم، چنانکه به توفيق
الهي تاکنون اينچنين بودهايم، ميتوان حضور موفقانه
عالمان و انديشمندان حوزوي را در عرصه مسائل کلان
افغانستان اعلان کرد. چنانکه ميدانيد عالمان ديني در
گذشته نقش جدّي در حوزههاي فکري نداشته و کمتر نقش
آفريني کرده و يا مجالي برايشان فراهم نبوده است
(هرچند در مسايل سياسي و مديريتي کشور حضور قابل تقدير
داشتهاند که از خداوند متعال برايشان اجر متناسب
مسألت مينماييم). اما برگزاري موفق اين همايش به خوبي
نشان ميدهد که طلاب افغانستاني مقيم ايران
توانستهاند مدارج علميرا پيموده، دردمندانه و
آگاهانه در قبال مسائل روز کشور خود فعّال و پويا
هستند. حجم بالايي از مقالات که ميتوان آن را نه تنها
کم سابقه، بلکه نسبت به همايشهاي متداول در ايران
بيسابقه دانست، حکايت از همين درد وشعور ديني و ملّي
اين جوانان تحصيل کرده دارد. در پايان، براي شما و
تماميفرهختگاني که در اين همايش و در واقع، در عرصة
سرنوشت اعلان حضور کردهاند، آرزوي مزيد توفيق دارم.
