صفحه نخست

در باره ما

ارتباط با ما

درباره ما
فصلنامه بشارت
همايش ها و نشست ها
بولتن خبري افغانستان
خبر و گزارش هاي خبري
گفتگو
داستانهای قرآنی
قاب ابریشمی
اهل بيت (ع)
مهدویت
مقالات
زن و خانواده
کتابخانه
گالري تصاوير
تازه های نشر
افغانستان شناسی
سایتهای افغانستان
صفحات ویژه

آمار سایت


غدیر روز اکمال دین

 
علی (ع)

یكى از مراحلى كه قرآن یأس كفار را اعلام مى‏كند روز غدیر است. زیرا هنگامى كه مشركان مشاهده كردند مردى كه از نظر علم و تقوا و قدرت و عدالت بعد از پیامبر در میان مسلمانان بى‏نظیر بود به عنوان جانشینى آن حضرت انتخاب شد و از مردم براى او بیعت گرفت، یأس و ناامیدى نسبت به آینده اسلام آنها را فرا گرفت و دریافتند كه این دین و آئین ریشه‏دار و پایدار است.
با توجه به این كه دین خدا كامل است و در روز غدیر به كامل بودن خبر داده است لازم است بدانیم كه كمال دین تنها به بیان احكام الهى نیست بلكه این دین به مبیّن و شارح معصوم و مجرى معصوم دارد كه هم دین را به طور صحیح بیان كند و هم از تحریف و ایجاد بدعت در دین جلوگیرى نماید و هم آن را به طور صحیح و كامل اجراء نماید و این، تحقق پیدا نمى‏كند جز این كه پیامبر مسئول این وظیفه مهم را مشخص نماید و از این رو در روایات، كمال دین را به ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) مى‏داند و این امر در روز عید غدیر خم تحقق پیدا كرده است.
غدیر یكى از روزهاى بسیار مهم در تاریخ زندگى پیامبر اسلام، بلكه مهمترین حادثه در تاریخ اسلام است. زیرا روزى است كه پیامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) امیرالمؤمنین على(علیه السلام) را رسماً براى جانشینى خود تعیین كرد؛ كفّار در میان امواج یأس فرو رفتند، زیرا آنها انتظار داشتند كه آئین اسلام قائم به شخص باشد و با از میان رفتن پیامبر اوضاع به حال سابق برگردد و اسلام به تدریج برچیده شود، چنانكه در جنگ احد وقتى كه پیامبر(صلی الله علیه و آله) مجروح شد و عدّه‏اى شایعه كردند كه آن حضرت كشته شد. شیوع این خبر باعث ایجاد امید و اثر مثبت در كفار و مشركان و تزلزل در میان مسلمانان گردید به گونه‏اى كه عدّه‏اى به سرعت از میدان جنگ خارج شدند، آیه‏اى نازل شد كه آن آیه حكایت از این حقیقت دارد كه دین اسلام قائم به شخص نیست بلكه آئینى است كه تا ابد جاودان خواهد ماند. از این رو فرمود: «و ما محمّد الّا رسول قد خلت من قبله الرسل افان مات او قتل انقلبتم على اعقابكم و من ینقلب على عقبیه فلن یضرّالله شیئاً و سیجزى الله الشاكرین؛(1) محمّد(صلی الله علیه و آله) تنها فرستاده خداست.
پیش از او هم فرستادگانى بودند كه از دنیا رفتند اگر او بمیرد یا كشته شود باید شما سیر قهقرایى كنید و به آئین بت‌پرستى برگردید؟ آنها كه به عقب برگردند و به دوران كفر و بت‏پرستى باز گردند تنها به خود زیان مى‏رسانند نه به خدا زیرا با این عمل تنها سعادت خود را از بین برده و گرفتار شقاوت مى‏شوند و خدا كوشش شاكران را پاداش مى‏دهد.»
در واقع خدا با نزول این آیه به همه جهانیان از جمله به مسلمانان توجه مى‏دهد كه اسلام قائم به فرد و شخص نیست از این رو همگان باید بدانند اسلام ماندنى است.
یكى از مراحلى كه قرآن یأس كفار را اعلام مى‏كند روز غدیر است. زیرا هنگامى كه مشركان مشاهده كردند مردى كه از نظر علم و تقوا و قدرت و عدالت بعد از پیامبر در میان مسلمانان بى‏نظیر بود به عنوان جانشینى آن حضرت انتخاب شد و از مردم براى او بیعت گرفت، یأس و ناامیدى نسبت به آینده اسلام آنها را فرا گرفت و دریافتند كه این دین و آئین ریشه‏دار و پایدار است. از این رو قرآن فرمود: «الیوم یئس الذین كفروا من دینكم فلا تخشوهم واخشون... .(2)»
امروز كفار از دین شما ناامید شدند، اول باید دید طمع كافر چه بود و حد و مرز آن چه اندازه بوده است تا معلوم شود كه امروز چه حادثه‏اى اتفاق افتاد كه توانست مخالفان اسلام را با تمام گستردگى آن و دشمنى آنان با كمال شدتش مأیوس و ناامید كند وقتى اسلام ظهور كرد، كافران اعم از مشركان و یهودیان و مسیحیان به مبارزه با آن برخاستند زیرا آیین و دین خود را بر حق مى‏دانستند و روى تعصب و رسوبات جاهلى شرك را صحیح مى‏دانستند و سرانشان براى منافع مادیشان در حفظ آن مى‏كوشیدند و به یكدیگر مى‏گفتند بروید بت‏ها را حفظ كنید، براى آنها در مقابل مشكلات صبر كنید كه بت‏پرستى و حفظ بت‏ها امرى است كه روى آن تصمیم گرفته شده است همان طورى كه خداوند درباره امور مهم مى‏فرماید: انّ ذلك من عزم الامور؛(3) یعنى كارى است كه باید درباره آن تصمیم گرفت.
یهودیان و مسیحیان هم دین خود را الهى و بر حق مى‏دانستند و مى‏گفتند: «لن یدخل الجنة الامن كان هوداً او نصاراً .»(4)
از این رو گاهى رسول خدا را دیوانه و گاهى ساحر و گاهى كاهن و گاهى شاعر مى‏خواندند در واقع آنها بر دو كار تصمیم گرفته بودند.
1- آیین خود را حفظ كنند از این رو مى‏گفتند بروید و دین خود را حفظ كنید.
2- از طرفى تلاش مى‏كردند تا اسلام را به هر وضعى است نابود كنند: «یریدون ان یطفئوا نور الله بافواههم(5)؛ تلاششان این بود كه نور خدا را خاموش كنند و براى خاموش كردن نور الهى هم مشركین نقش داشتند و هم كافران اما خداوند نورش را تمام مى‏كند، آنها مى‏خواستند دین شما را از شما بگیرند. با این كه كافران و مشركان مى‏خواستند با به سازش كشاندن پیامبر و برافروختن شعله جنگ و خاموش كردن نور الهى، دین را از بین ببرند اما در روز عید غدیر حادثه مهمى رخ داد كه كافران مأیوس شدند و آن نصب على(علیه السلام) به عنوان ولى و جانشین پیامبر(صلی الله علیه و آله) بود زیرا آنه‏ا على(علیه السلام) را شناخته بودند كه او كیست و چه مى‏كند و چه مى‏گوید، از این رو با روى كار آمدن على(علیه السلام) آن طمع خام به یأس مبدّل شد.
منشأ یأس كفّار آن است كه با نصب على(علیه السلام) دین داراى ولى و قیّم شد. دین از این كه به شخص قائم باشد خارج و به معصوم متكى شد، در عصر پیامبر حفظ دین بر عهده پیامبر(صلی الله علیه و آله) است و بعد از ارتحال آن حضرت بر عهده اهل بیت (علیه السلام) خواهد بود.
بعد از بیان این مطلب خداوند به مسلمانان فرمود: از كفار نترسید و از من بترسید یعنى خطرى از ناحیه كفّار شما را تهدید نمى‏كند و اگر خطرى است از ناحیه خودتان هست. زیرا خداى سبحان وضع هیچ قومى را دگرگون نمى‏كند جز آن كه خودشان در خویشتن خویش دگرگونى ایجاد كنند «انّ الله لا یغیّر ما بقوم حتى یغیّروا ما بانفسهم.»(6) اگر این تحول در ملتی ایجاد شده و خدا ترس شدند همگان از آنها مى‏ترسند و آن هم عالم شدن است «انّما یخشى الله من عباده العلماء.»(7)
در تفسیر على ابن ابراهیم آمده است كه یأس كفار براى آن است كه ولایت امیرالمؤمنین على ابن ابیطالب (علیه السلام) نازل شده است.(8)
اجراى عدالت توسط رهبر سبب یأس دشمن
حضرت على(علیه السلام) در نهج البلاغه فرمود: اگر رهبر سیاسى نصب شد كه رابطه او با مردم بر اساس قسط و عدل باشد. هم مردم حقشان را اداء كنند و هم والى قسط و عدل را رعایت كند چنین نظامى ماندنى است و دشمنانى كه طمع در نابودى و براندازى آن نظام را داشته باشند ناامید و مأیوس خواهند شد. (9)
در بیان حقوق الهى بزرگترین حق، حق رهبر بر مردم و حق مردم بر رهبر است، حق واجبى كه خداى سبحان بر دو گروه لازم شمرده و آن را عامل پایدارى پیوند ملت و رهبر و عزت دین قرار داد.
پس رعیت اصلاح نمى‏شود جز آن كه زمامداران اصلاح گردند و زمامداران اصلاح نمى‏شوند جز آن كه رعیت و مردم درست كار باشند.
آنگاه كه مردم حق رهبرى را ادا كنند و زمامدار، حق مردم را بپردازد، حق در آن جامعه عزّت مى‏یابد و راه‏هاى دین پدیدار و نشانه‏هاى عدالت برقرار و سنت پیامبر(صلی الله علیه و آله) پایدار گردد پس روزگار اصلاح شود و مردم در تداوم حكومت امیدوار و دشمن در آرزویش مأیوس مى‏شود.»
الیوم اكملت لكم دینكم
در روز غدیر با نصب على ابن ابیطالب (علیه السلام) دین كامل شد زیرا رهبرى پیدا كرد كه هم دین‌شناس است و هم عادل و معصوم است و هم دین را در همه ابعاد زندگى فردى و اجتماعى اجرا مى‏كند. امام باقر(علیه السلام) فرمودند:
دین داراى پنج پایه است: 1- نماز 2- زكات 3- حج 4- روزه 5- ولایت. از حضرت سئوال شد كدام یك از این پنج پایه ارزشمندتر است؟ فرمود: ولایت با فضیلت‏ترین و با ارزش‏ترین آنهاست و براى این كه كسى خیال نكند كه ولایتى كه افضل بناهاى اسلام است به معناى محبت و اعتقاد به حقانیت اهل‌بیت و یا ولایت تكوینى است فرمود: ولایت كلید و مفتاح همه آنها و والى دلیل بر آنهاست.(10)
امامت و ولایت از اركانى است كه با تحقق آن، هم كفار مأیوس مى‏شوند و هم دین كامل مى‏گردد و هم نعمت خدا به پایان مى‏رسد و هم دین اسلام به عنوان دین پسندیده مرضىّ خدا قرار مى‏گیرد. بنابراین پذیرش امامت و ولایت به عنوان امرى اعتقادى از اهمیت فوق العاده‏اى برخوردار است كه همگان باید آن را بپذیرند و به آن ایمان پیدا كنند.
یعنى ولایت به معناى حكومت و زعامت سیاسى است و آن كه زعامت سیاسى جامعه را بر عهده دارد والى مسلمین است. او چون دین‌شناس و دین‌باور و متین و مفسّر دین و مجرى حدود آن و مدافع حریم است؛ كلید دین است. و اگر دین داراى ولىّ و قیّمى با اوصاف گذشته باشد مقوّم دین و موجب كمال دین است، ناگفته نماند كه دین اسلام در زمان پیامبر(صلی الله علیه و آله) نیز كامل بود زیرا در آن زمان قیّم و شارح و مبیّن دین و عامل و مجرى حدود و مدافع آن شخص آن حضرت بوده است و بعد از ارتحال آن حضرت این شئون برعهده خلیفه آن حضرت است و این خلیفه باید با مستخلف عنه سنخیّت و هماهنگى داشته باشد و لذا جانشین رسول خدا از مقام عصمت برخوردار بود تا بتواند با برخوردارى از این ویژگى به تفسیر معصومانه وحى و اجراى آن بپردازد.
مراد از كمال دین
واژه كمال در لغت مقابل نقص به كار مى‏رود و هنگامى چیزى بدان متصف شود كه هدف مورد نظر را بر آورده نماید بنابراین تعیین دقیق حد و مرز معناى آن وابسته به هدفى است كه از متعلق آن مد نظر است.
هنگامى كه این واژه براى دین به كار مى‏رود اول باید هدف آورنده آن را شناخت. قدر جامع و مشترك همه ادیان الهى كه همان دین پذیرفته شده در نزد خداى سبحان است، اسلام است؛ ان الدین عندالله الاسلام(11)؛ و اگر كسى غیر از آن دینى را انتخاب كند پذیرفته نخواهد شد و من یتبغ غیر الاسلام دیناً فلن یقبل منه.(12)
و معناى دین در واقع تسلیم و انقیاد و فرمانبردارى در برابر خداى سبحان و فرمان‌هاى اوست و به عبارت دیگر دین در لغت به معناى خضوع و انقیاد در برابر برنامه و مقررات معیّن مى‏آید و در قرآن به معناى مجموعه معارف و احكام و مقرراتى اطلاق شده كه از جانب خداى سبحان نازل گشته تا برنامه زندگى بندگان باشد و مردم نیز باید در برابر آن مقررات و معارف تسلیم و منقاد باشند و دین در قرآن به كمال وصف شده است و حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام) نیز آن را به كمال وصف كرده است. از جمله در خطبه 86 فرمود: خداى سبحان كتاب و قرآن را بر شما نازل كرد كه بیانگر همه چیز است و تمام امورى كه به هدایت و سعادت و نجات انسان‏ها مربوط است در آن بیان شده است و پیامبر را آن مقدار در میان شما عمر داده كه براى شما و او دینى را كه مورد رضاى اوست و در كتاب آسمانى‌اش نازل كرده كامل نماید و بر زبان پیامبرش اعمالى را كه بر شما لازم بود رسانده است.(13)
منشأ یأس كفّار آن است كه با نصب على(علیه السلام) دین داراى ولى و قیّم شد. دین از این كه به شخص قائم باشد خارج و به معصوم متكى شد، در عصر پیامبر حفظ دین بر عهده پیامبر(صلی الله علیه و آله) است و بعد از ارتحال آن حضرت بر عهده اهل بیت (علیه السلام) خواهد بود.
در خطبه 18 نیز در جواب كسانى كه آراى متفاوت ارائه مى‏نمایند فرمود: ام انزل الله دیناً تاما فقصّرالرسول عن تبلیغه و ادائه و الله سبحانه یقول: ما فرطنا فى الكتاب من شى‏ء و فیه تبیان لكلّ شى‏ء؛ آیا خدا دین كاملى نازل كرده است ولى پیامبر در تبلیغ و اداء آن كوتاهى نموده است حال آ نكه خداى متعال مى‏فرماید: ما چیزى در قرآن فروگذار نكردیم و در قرآن بیان همه چیز آمده است.
بدیهى است هیچ مسلمانى این احتمال را درباره پیامبر نمى‏دهد كه او در تبلیغ و اداء رسالت خود كوتاهى كرده باشد چرا كه در تبلیغ و اداى وحى معصوم است بنابراین در تبلیغ رسالت و وحى الهى كوتاهى نكرده است.
با توجه به این كه دین خدا كامل است و در روز غدیر به كامل بودن خبر داده است لازم است بدانیم كه كمال دین تنها به بیان احكام الهى نیست بلكه این دین به مبیّن و شارح معصوم و مجرى معصوم دارد كه هم دین را به طور صحیح بیان كند و هم از تحریف و ایجاد بدعت در دین جلوگیرى نماید و هم آن را به طور صحیح و كامل اجراء نماید و این، تحقق پیدا نمى‏كند جز این كه پیامبر مسئول این وظیفه مهم را مشخص نماید و از این رو در روایات، كمال دین را به ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) مى‏داند و این امر در روز عید غدیر خم تحقق پیدا كرده است.
پیامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) فرمود: «یوم غدیر خم افضل اعیاد امتى و هو الیوم الذى امرنى الله تعالى ذكره فیه بنصب اخى على ابن ابیطالب (علیه السلام) علماً لامتى یهتدون به من بعدى و هو الیوم الذى اكمل الله فیه الدین و اتمّ على امتّى النعمة و رضى بهم الاسلام دیناً؛(14) روز غدیر خم از با فضیلت‏ترین عیدهاى امت من است و آن روزى است كه خداى سبحان به من امر كرد تا برادرم على را به عنوان نشانه امتم منصوب كنم تا آنها بعد از من به وسیله وى هدایت شوند و این روز همان است كه دین در آن كامل شده و نعمت بر امتم تمام گردید. و اسلام به عنوان دین براى آنها پسندیده شده است.»
در حدیث دیگرى امام رضا(علیه السلام) فرمود: «و امرالامامة من تمام الدین(15)؛ تمام و كمال دین به امر امامت است.» سرّ آن همان است كه گفته شد، امام هم این را تبیین مى‏كند و هم از تحریف آن جلوگیرى مى‏نماید و هم نمى‏گذارد در دین بدعت ایجاد شود و هم دین را درست اجرا مى‏كند.
و اتممت علیكم نعمتى
علی (ع)

خدا در روز عید غدیر نعمت خود را بر امت مسلمان به اتمام رساند و آئین اسلام به تكامل نهایى خود رسید. زیرا بدون تعیین جانشینى براى پیامبر و بدون روشن شدن وضع آینده مسلمانان این آئین به تكامل نهایى نمى‏رسد.
بر اساس این آیه دین نعمتى است كه روابط انسان را با خلق و خالق و نظام هستى تنظیم مى‏كند و زمینه عبادت و عبودیت را براى او فراهم مى‏سازد و با انتخاب جانشین براى پیامبر این نعمت ویژه و مطلق الهى به مرحله پایانى خود مى‏رسد و با نصب على(علیه السلام) به عنوان جانشین، اسلام نیز به كمال لازم خود رسیده است.
و رضیت لكم الاسلام دینا
اسلام را به عنوان دین نهایى براى شما پذیرفتم یعنى روز غدیر روزى بود كه اسلام با تكمیل برنامه‌هایش به عنوان آیین نهایى از طرف خداوند پذیرفته شده است و با توجه به این كه در این روز على(علیه السلام) به عنوان جانشین پیامبر منصوب شد روشن مى‏شود كه نعمت الهى بدون جهت یافتن با رهبرى الهى تمام و مرضىّ خدا نیست.
خداى سبحان در سوره نور كه پیش از سوره مائده بر پیامبر نازل شده است فرمود: «وعدالله الذین آمنوا منكم و عملوا الصالحات لیستخلفنّهم فى الارض كمااستخلف الذین من قبلهم و لیمكنّن لهم دینهم الذى ارتضى لهم ولیبدّلنّهم من بعد خوفهم امناً(16)؛ خدا به آنهایى كه ایمان آورده‏اند و عمل صالح انجام داده‏اند وعده داده است كه آنها را خلیفه خدا در روى زمین قرار دهد، همان طور كه پیشینیان آنان را چنین كرد و نیز وعده داد آئینى را كه براى آن پسندیده است مستقر و مستحكم گرداند و بعد از ترس به آنه‏ا آرامش بخشد.»
بر اساس این آیه خداى متعال به مؤمنان و كسانى كه عمل صالح انجام دهند وعده داده است كه آئینى را كه پسندیده است در روى زمین مستقر مى‏سازد و زمانى اسلام در زمین مستقر و ریشه‏دار شد كه با ولایت توأم شده است.
اگر در این آیه به مؤمنان وعده داده است كه سه ویژگى به افراد با ایمان اعطاء مى‏كند و آن خلافت در روى زمین و امنیت و آرامش براى پرستش پروردگار و استقرار دینى كه مورد رضاى خدا مى‏باشد با وعده‏ها در روز عید غدیر با نصب على (علیه السلام) و با نزول آیه اكمال دین جامه عمل پوشیده است زیرا در این روز نمونه كامل فرد با ایمان و عمل صالح یعنى على ابن ابیطالب (علیه السلام) به جانشینى پیامبر مبعوث شده است.
نتیجه‏گیرى
با توجه به مجموع مطالبى كه در رابطه با آیه اكمال دین مطرح شده روشن مى‏شود كه امامت و ولایت از اركانى است كه با تحقق آن، هم كفار مأیوس مى‏شوند و هم دین كامل مى‏گردد و هم نعمت خدا به پایان مى‏رسد و هم دین اسلام به عنوان دین پسندیده مرضىّ خدا قرار مى‏گیرد. بنابراین پذیرش امامت و ولایت به عنوان امرى اعتقادى از اهمیت فوق العاده‏اى برخوردار است كه همگان باید آن را بپذیرند و به آن ایمان پیدا كنند.
منبع : تبیان
پى‏نوشت‏ها:
1. سوره آل عمران، آیه 144.
2. سوره مائده، آیه 3.
3. سوره لقمان، آیه 17.
4. سوره بقره، آیه 111.
5. سوره توبه، آیه 32.
6. سوره رعد، آیه 11.
7. سوره فاطر، آیه 28.
8. تفسیر نورالثقلین، ج 1، ص 587.
9. نهج البلاغه، خطبه 216.
10. اصول كافى، ج 2، ص 18.
11. سوره آل عمران، آیه 19.
12. همان، آیه 85.
13. نهج البلاغه، خطبه 86.
14. تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 589.
15. همان.
16. سوره نور، آیه 55.